W dniach 15–16 października 2026 roku odbyła się w Częstochowie dwudniowa Międzynarodowa Konferencja „Z dziejów Polaków w Kazachstanie 1936–2026”, poświęcona historii, doświadczeniom oraz współczesności Polaków, którzy w wyniku represji i deportacji zostali zmuszeni do życia na stepach Kazachstanu, a mimo niezwykle trudnych warunków potrafili zachować język, kulturę, a przede wszystkim wiarę i pamięć o ojczyźnie.
Konferencja miała szczególny, symboliczny wymiar, ponieważ odbyła się w 90. rocznicę pierwszych masowych deportacji Polaków do Kazachstanu. W 1936 roku tysiące polskich rodzin z terenów II Rzeczypospolitej zostało przymusowo wysiedlonych w głąb Związku Sowieckiego i osadzonych na stepach Kazachstanu.
Integralną częścią wydarzenia był wernisaż wystawy „Strażnicy pamięci. Polacy na stepach Kazachstanu 1936–2026”. Ekspozycja prezentowana będzie do 22 października 2026 roku w Muzeum Ratusza Miejskiego w Częstochowie przy al. NMP 45.
Pierwszy dzień konferencji
Pierwszy dzień konferencji rozpoczął się od części oficjalnej oraz powitania zaproszonych gości, w tym przedstawicieli środowisk polonijnych i naukowych z Kazachstanu, sponsorów, współorganizatorów oraz osób zaangażowanych w przygotowanie wydarzenia.
Następnie uczestnicy wysłuchali trzech referatów poświęconych historii i współczesności polskiej społeczności w Kazachstanie. Duże zainteresowanie wzbudziło wystąpienie prof. dr. hab. Ziyabeka Kabuldinova pt. „Polska diaspora w Republice Kazachstanu”, przedstawiające dzieje polskiej obecności w Kazachstanie oraz jej miejsce w historii tego kraju oraz referat dr Natalii Rykowskiej pt. „Domowa świątynia i szkoła polskości: kobieta jako filar przetrwania polskiej wspólnoty w Kazachstanie (1936–1991)”. Wystąpienie ukazało niezwykle ważną, a nie zawsze dostrzeganą rolę kobiet w zachowaniu polskiej tożsamości. To właśnie w rodzinnych domach przekazywano dzieciom język, tradycję i religię. Dom stawał się miejscem, w którym – mimo historycznych przeciwności – trwała polskość.
Pierwszy dzień konferencji zakończyło zwiedzenia Bastionu św. Barbary oraz Starej Biblioteki na Jasnej Górze. Była to okazja do zaprezentowania gościom z Kazachstanu elementów dziedzictwa Częstochowy i spojrzenia na historię polskiego narodu z perspektywy miejsc, które przez stulecia odgrywały ważną rolę w życiu religijnym i narodowym Polaków.
Drugi dzień konferencji
Drugi dzień konferencji miał rozbudowaną formułę naukową, a program obejmował trzy panele, w ramach których zaprezentowano czternaście referatów.
Pierwszy panel został poświęcony wystąpieniom gości z Kazachstanu. Ich obecność nadała konferencji szczególne znaczenie – pozwoliła bowiem spojrzeć na historię polskiej społeczności nie tylko z perspektywy badacza w Polsce, ale także osób związanych z Kazachstanem.
Wśród kolejnych paneli, dr Marcin Zwolski przedstawił referat „Represje wobec duchowieństwa w przekazie Muzeum Pamięci Sybiru”. Wystąpienie przypomniało o trudnych doświadczeniach duchowieństwa na terenach objętych sowieckimi represjami oraz o znaczeniu zachowania wiary.
Ważnym elementem programu było także wystąpienie prof. dr hab. Julii Dziwoki oraz prof. dr hab. Beaty Ewy Urbanowicz, poświęcony Matce Boskiej Częstochowskiej jako opiekunki diaspory polskiej w świecie. Referat ukazał Jasnogórską ikonę jako symbol łączący Polaków, żyjących poza granicami kraju oraz jako symbol krzewienia religii chrześcijańskiej.
Zwieńczeniem konferencji była prezentacja posteru przygotowanego przez mgr Magdalenę Kaczmarek, doktorantkę UJD w Częstochowie – „Stanisława Smoter z Ochotniczej Legii Kobiet na Wschód i z powrotem”.
Pamięć jako zobowiązanie
Konferencja nie ograniczyła się wyłącznie do przedstawienia faktów historycznych. Jej ważnym przesłaniem była refleksja nad tym, w jaki sposób pamięć o przeszłości jest przekazywana kolejnym pokoleniom.
Losy Polaków w Kazachstanie są częścią historii Polski, ale jednocześnie stanowią świadectwo siły człowieka, który w najbardziej dramatycznych okolicznościach potrafił zachować swoją tożsamość. Język, wiara, rodzina i tradycja stały się fundamentami przetrwania polskości na obcej ziemi.
Konferencja była również ważnym spotkaniem Polaków i Kazachów – dwóch narodów połączonych wspólną, tragiczną historią. Obecność gości z Kazachstanu pozwoliła na bezpośrednią wymianę doświadczeń i stworzyła możliwość dalszej współpracy naukowej i kulturalnej.
Organizatorami konferencji byli: Stowarzyszenie św. Andrzeja Apostoła, Uniwersytet Jana Długosza w Częstochowie, Częstochowskie Towarzystwo Naukowe, Stowarzyszenie Archiwistów Polskich – Oddział w Częstochowie, Starostwo Powiatowe w Częstochowie oraz Muzeum Częstochowskie.
Patronat nad wydarzeniem objął p.o. Rektora Uniwersytetu Jana Długosza w Częstochowie prof. dr hab. Bogusław Przywora oraz Prezydent Miasta Częstochowa.
Mat. i Fot. Kamil Krakowiak
